artykul z kwartalnika "niewidomy masazysta" nr 2 1994 r. ZBIGNIEW SITKO W aromaterapii wprowadza się do organizmu, poprzez układ oddechowy i skórę, olejki eteryczne. Przenikanie odbywa się przez pory skóry, którymi olejki docierają do układu krwionośnego i limfatycznego oraz do zakończeń nerwowych w skórze. Olejki wdychane poprzez płuca dostają się do układu krwionośnego. Najbardziej intensywną metodą terapii zapachowej jest masaż, ponieważ praktycznie łączy on w sobie dwa sposoby leczenia. Sam masaż, jak wiadomo, to znakomity sposób na wiele dolegliwości. Wprowadzenie przez skórę olejków eterycznych w trakcie masażu wzmaga efekt terapeutyczny zabiegu i zacieśnia bezpośredni kontakt pacjenta z aromaterapeutą, który zazwyczaj ma pewne zdolności bioenergoterapeutyczne. Niektórzy aromaterapeuci przechodzą szkolenie w tym zakresie, dzięki czemu pacjenci zyskują jeszcze jeden efekt uzdrawiający. W trakcie masażu unoszące się w powietrzu olejki oddziałują na zmysł węchu pacjenta. Ponadto masażowi towarzyszy niesłychanie ważny element relaksu. Czas trwania zabiegu pozwala pacjentowi na ogromnie ważny, z punktu widzenia terapii, odpoczynek i zajęcie się sobą. Naturalne olejki eteryczne to substancje o dużym stężeniu i bardzo silnym działaniu. W Wielkiej Brytanii w sprzedaży znajdują się olejki oznakowane jako aromaterapeutyczne. Jest to mieszanina dwóch procent olejku eterycznego z tak zwanym „olejem nośnikowym", przeznaczona do masażu. Niekiedy olejki są dodawane do innych, a ich trwałość jest skrócona z kilku lat do kilku miesięcy. Pozyskanie olejków eterycznych jest bardzo kosztowne i wymaga specjalistycznego sprzętu. Można je otrzymać przez destylację, poddając działaniu pary wodnej, lub przez macerację tłuszczami. Obie metody są pracochłonne, wymagają najlepszych materiałów i skomplikowanego sprzętu. Aby otrzymać minimalną ilość olejku, przykładowo 30 g olejku różanego, potrzeba 112 kg płatków róży. Niemożliwa jest zatem produkcja olejków sposobem domowym. Ciągle trwają próby otrzymania olejków syntetycznych. Przy produkcji perfum i niektórych zapachów stosowane metody przyniosły sukces. Większe wymagania stawia się jednak olejkom syntetycznym wykorzystywanym do celów leczniczych. Każdy z olejków jest kom pozycją wielu czynnych i skutecznych składników, których oddziaływanie jest różne. Mogą one na przykład zmiękczać skórę, działać ochronnie, odstraszać owady. Żadna syntetyczna substancja nie posiada wszystkich tych naturalnych właściwości. Kupując olejek należy sprawdzić, czy został on poddany testowi czystości (podstawowy wskaźnik dobrej jakości) oraz czy sposób jego przechowywania był prawidłowy. Nie warto kupować olejków eksponowanych w miejscach nasłonecznionych, lub przechowywanych w naczyniach z jasnego szkła. Olejki muszą być rozlewane do ciemnych, szczelnie zamykanych opakowań i trzymane w ciemnych, chłodnych miejscach (jeżeli jest to olejek zmieszany już z olejem nośnikowym, nie trzeba przechowywać go w lodówce). Pewną gwarancją jakości jest również cena. Zwykle czyste, naturalne olejki z jaśminu, neroli (kwiat pomarańczy gorzkiej), róży, są droższe około 150 razy od kamforowego, eukaliptusowego i słodkiej pomarańczy. Cena większości olejków jest 3-4-krotnie wyższa od ceny kamfory. Olejki stosowane przy masażu przenikają przez skórę łatwiej niż zwykłe oleje roślinne; potrzebują 20-70 minut, by wniknąć do układu krążenia. Ich działanie odczuwa się znacznie dłużej. Wybór olejku jest sprawą indywidualną. Jego zapach może działać stymulująco lub relaksująco. Jest on bezpośrednio odbierany przez zmysły, dlatego gdy wydaje się nieprzyjemny, może nawet spowodować nudności. Olejki, w połączeniu z masażem, przynoszą ulgę, zmniejszając napięcie w stresach. Wiele olejków to środki przeciwbakteryjne, skuteczne w leczeniu zarówno schorzeń wewnętrznych, jak i skórnych. Olejki wraz z masażem pobudzają krążenie krwi, pomagają w regeneracji komórek skóry, usuwają stare, nadając skórze gładkość, pomagają też usuwać zbędne metabolity, pobudzając krążenie w układzie limfatycznym. Szczegółowy opis właściwości poszczególnych olejków, omówienie możliwości ich zastosowania razem z odpowiednimi nośnikami i w określonych połączeniach (mieszankach) na konkretne dolegliwości i schorzenia, jest możliwe tylko na kilkudniowym kursie. Tu jedynie można przedstawić niektóre ogólniejsze schematy postępowania. A oto kilka przykładów wyszczególnionych przez Mrs. Lesley Bremness w „Wielkiej księdze ziół". Do tłustej skóry można stosować olejek: cedrowy, jałowcowy, ilangowy (ylang-ylang), cytrynowy; do suchej zaś - rumiankowy, z geranium (pelargonii), szałwii muszkatołowej, jaśminowy, lawendowy, neroli. Dla złagodzenia trądziku i innych skórnych wyprysków stosujemy: jałowiec, rumianek, cedr, eukaliptus, lawendę, palczatkę. Elastyczność skóry zwiększy i pomoże w regeneracji jej komórek: lawenda, rumianek, nagietek, jaśmin, kadzidła, mirra. Stany zapalne skóry łagodzi masaż aromaterapeutyczny z olejkiem cyprysu, fenkułu (kopru włoskiego), pelargonii (geranium) i jałowca. W apatii nastrój poprawi jaśmin i rozmaryn. W depresji pomagają olejki: kamforowy, rumiankowy, jaśminowy, tymiankowy, bazyliowy, bergamotowy i z szałwii muszkatołowej. Olejki eteryczne mają wysokie stężenie. Dlatego przed użyciem trzeba rozpuścić ich kilka kropli w tak zwanym oleju nośnikowym, czyli „oliwce", pomagającej przesuwać się rękom gładko po skórze. Oleje nośnikowe to przeważnie oleje roślinne, otrzymywane z prasowanych na zimno nasion. Nie parują one w podwyższonej temperaturze, tak jak olejki eteryczne, ale wystawione na działanie powietrza jełczeją. Wymieszany olejek zachowuje swoje właściwości przez 2-3 miesiące. Nie należy więc sporządzać więcej mieszanki niż można spożytkować w tym czasie. Gotową mieszankę powinno się przechowywać w ciemnej, szczelnie zamykanej butelce, w chłodnym i suchym miejscu. Dobry nośnik przenika skórę, ułatwiając olejkowi eterycznemu wchłanianie się. Powinien być on absolutnie czysty, najlepiej bezwonny lub z lekkim zapachem. Oto niektóre nośniki: • olej z pestek brzoskwini lub moreli, o tych samych zaletach co olej migdałowy, ale droższy; • olej kukurydziany, sojowy i słonecznikowy - dobre: olej sojowy jest miły w dotyku, olej słonecznikowy zawiera witaminę F, ale w Wielkiej Brytanii rzadziej się go stosuje; • olej migdałowy - bardzo popularny nośnik o delikatnym zapachu, bogaty w białka, wolno jełczeje na powietrzu; * • olej z orzechów laskowych -wnika głęboko w skórę, odżywia ją i pobudza krążenie; • olej sezamowy - trwały, mocny kolor i zapach mogą go dyskwalifikować, w Skandynawii stosowany jest w łuszczycy i przy wypryskach skóry; • olej z nasion simondsji-trwały, wygładza skórę, stosowany przy trądziku; • olej z nasion winogron - bardzo dobry i czysty, znakomicie natłuszcza; • oliwa (z oliwek) - uspokaja, działa łagodząco przy zmianach reumatycznych i świądzie oraz dolegliwościach skórnych, jej zapach może być silniejszy od zapachu olejku eterycznego. Wymienione niżej oleje, z powodu ich właściwości, stosuje się w masażach w małych dawkach: • olej z awokado - odżywczy i penetrujący (dobrze wnikający), staje się lekki przy masowaniu dużych powierzchni; • olej marchewkowy - łagodzi i odmładza, szczególnie dobry do masażu szyi, bogaty w witaminy; • olej nagietkowy ze zmacerowanych płatków - łagodzi popękaną, zniszczoną skórę; • olej z kiełków pszenicznych - odżywczy, bogaty w witaminę E, tłusty, jest najlepszym naturalnym przeciwutleniaczem; • olej z wiesiołka - stosowany przy łuszczącej się skórze i łupieżu, według najnowszych badań olej z nasion ogórecznika ma podobne właściwości. Olejki sprzedawane są w m i I i litrowych opakowaniach. Jeden mililitr to mniej więcej 20 kropli olejku. Do 60 gramów oleju nośnikowego należy dodać od 15-30 kropli olejków eterycznych. W poszczególnych wypadkach stosujemy różne stężenia, zaczynając od mniejszych, bardziej pomocnych przy problemach natury psychicznej - do większych, skuteczniejszych przy dolegliwościach somatycznych. Masaż całego ciała wymaga użycia 2-4 łyżek przygotowanej mieszaniny (roztworu). Do luksusowego masażu należy sporządzić mieszaninę z jednej łyżeczki oleju z kiełków pszenicznych (naturalny przeciwutleniacz), jednej łyżeczki oleju awokado (odżywczy i penetrujący) i uzupełnić do objętości 60 gramów innym olejem nośnikowym. Do oleju na koniec dodajemy odpowiednią ilość kropli zestawu olejków eterycznych. W wyborze odpowiedniego olejku kierować się trzeba nie tylko działaniem aromaterapeutycznym, ale także tym, czy zapach podoba się pacjentowi. Zazwyczaj używamy dwóch lub trzech, czasami czterech olejków. Każdy z nich ma inne właściwości. Olejki eteryczne, podobnie jak perfumy, są mniej lub bardziej lotne. Łatwiej lotne mają działanie stymulujące i poprawiają nastrój; mniej lotne zaś uspokajają i są bardziej trwałe. Dla uzyskania równowagi powinno się dobrać po jednym olejku z każdej grupy. Autorka „Wielkiej księgi ziół" - Lesley Bremness, przystępując do relaksującego masażu syna, proponuje mu: eukaliptus, jałowiec, lawendę, majeranek, rozmaryn, szałwię, tymianek (wszystkie pomocne przy bólach mięśniowych), ale zachęca go do wybrania trzech. Kierując się zapachem, wybiera -jak pisze Bremness - zwykle eukaliptusowy, tymiankowy i z szałwii. Są one lotne, a więc poprawiają nastrój. Ze szczegółowego zestawienia mieszanek przykładowo wymienić może warto, że 60 gramów nośnikowego oleju, gdy masaż stosowany jest z powodu skurczów mięśniowych, należy zmieszać z 10 kroplami olejku z bazylii, 8 kroplami olejku cyprysowego i 8 kroplami olejku majerankowego. Natomiast w przypadku boli mięśniowych dobrze jest zastosować olej nośnikowy z orzechów laskowych i dodać 8 kropli olejku z bergamoty, 8 kropli kolendrowego, 6 kropli eukaliptusowego, 8 kropli rozmarynowego. Lecząc masażem pachnącym nadciśnienie tętnicze najlepiej zastosować po 10 kropli olejku z szałwii, lawendy oraz ylang-ylang. Do leczenia astmy można zastosować 4 krople olejku z hyzopu, 8 kropli lawendowego, 8 kropli sosnowego, 8 kropli rozmarynowego. Oczywiście w przypadku schorzeń alergicznych, przed rozpoczęciem terapii zapachowej trzeba przeprowadzić odpowiednie testy na czynniki uczulające, o czym należy wspomnieć przy omawianiu techniki masażu aromaterapeutycznego. Lesley Bremness „Wielka księga ziół", Wyd. „Wiedza Powszechna", Warszawa 1991 r.